(esquema moi, moi breve e con moi poucas certezas)
Laura Quintillán Núñez
Algunhas preguntas:
Un albanel asubía no andamio mentres traballa. Non é arte?
Unha persoa que coida dun ancián demente capea a situación con mestría, intelixencia e agarimo, Non estamos a falar de arte?
Unha veciña da aldea narra unha situación a outra veciña. O relato recurre á expresión corporal, á imitación, á metáfora. Os ollos da paisana falan e a súa voz “canta”. Non hai arte aí?
Tendemos, cando se fala de arte, a dirixir o noso maxín a lugares “autorizados”: O Louvre, Teatro García Barbón, Scala di Milano, Xerais, Bolshoi, RTVG.
Véñennos á cabeza conceptos como carreira, fama, titulación, currículum, certame, premios, éxito de crítica.
Gañadores, fracasados.
Toda esta proliferación de ideas non esenciais tende a escurecer o feito artístico en si, ao xeito de roupaxes que complican a súa percepción.
Arte é, probablemente, todo aquilo que o ser humano inventa e leva a cabo con niveis de excelencia moi variados (ás veces, asombrosamente altos) para:
- cambiar a face da existencia, o seu entorno físico, o seu estado anímico.
- “aliviar a dor da existencia humana” (Brecht).
- acompañar e resignificar o seu traballo, as carencias e perdas propias e alleas.
- dar testemuña de algo vivido, presenciado ou imaxinado..
- liberar os excesos da súa tristeza ou da súa ledicia.
- conxurar a soedade
- celebrar a excepcional oportunidade do gozo, etc.
Esta hipótese abarca e aplícase á enorme maioría dos seres humanos. Todos e todas temos feito arte moitísimas veces, normalmente, mesmo sen decatarnos de que estabamos a facer arte.
Somos animais artísticos.
Se un ser humano fora quen de nacer da nada e sobrevivir en absoluta e radical soedade, ata morrer, non sería humano.
E non faría arte porque non tería de quen aprender, a quen imitar, a quen ter como interlocutor.
É dicir: a arte é un xeito específicamente humano* e necesariamente social de vivir certa parte da vida.
É racional, é intuitivo, é ritual, é lúdico. É necesario.
Na sociedade de clases é necesario reivindicar sen descanso o carácter de dereito universal para a creación e práctica non reglada, gratuíta, universal das artes.
É un dereito a defender e, ata certo punto, primeiramente, a conquerir. E aquí entra un pouco de visión de clase.
Cando mencionei certames, teatros, medios de comunicación, museos, editoriais como parte dos entramados nos que a arte supostamente “é” (ten lugar), nomeaba instancias concretas da produción e da comercialización de obxectos artísticos en clave de mercado.
Precisamente estas instancias son as que reivindican a exclusividade do seu producto como obra artística.
Precisamente estas instancias son as que reivindican a exclusividade do seu producto como obra artística.
Por tanto parece razoable deixar a un lado, de momento, a perspectiva dunha posible batalla da loita de clases ao interior dos “templos” da arte.
Eses templos son o sistema.
O seu papel é substituir ao pobo como ente creador e atraelo a un ritual de consumo impotente. Atraélo á pasividade do que paga e dá as grazas.
Mentres, o pobo, negando ou ignorando o seu potencial creador, consume aquilo que “hai que ver, ouvir, etc”.
O acumulado da arte consagrada pola historia (e polo mercado) é inmenso, é marabilloso. É produto de millóns e millóns de horas de traballo case sempre baixo inmensa presión. Sempre, nun contexto opresivo e de explotación. Custou milleiros de vidas (só na construción da Catedral de Santiago, cantos caeron?).
Só en tempos de grandes conmocións sociais, cando a clase traballadora se asume a si mesma (e asume a súa propia arte) como parte da arma para a loita social, mesma a arte nacida elitista sae do armario, bota abaixo os valados, inunda as rúas, fertiliza a vida do pobo e faise popular.
Queda expropiado.
Occidente, […] instaurou de xeito case universal, un concepto de arte, o que herdamos nós, impregnado de connotacións clasistas, exclusivistas, competitivas e opresivas.
Na sociedade de clases é necesario reivindicar sen descanso o carácter de dereito universal para a creación e práctica non reglada, gratuíta, universal das artes
Os avances tecnolóxicos poñen xa dende hai tempo en xaque os dereitos de propiedade intelectual e tenden a facer gratuíto o seu consumo.
É ademais fundamental soster activamente todas as formas xa existentes de creación artística popular colectiva.
É elemental loitar pola reducción drástica das xornadas laborais esgotadoras que reducen a vida non laboral á estricta reposición da forza de traballo.
Como profesional, o traballador da arte é, na maioría de casos, un explotado máis. Para quen, pertencendo ao campo popular e facendo súa a causa dos traballadores, se atopa “prostituído” como artista asalariado, lembrar que un pode tentar vivir do que fai pero pode tamén, ás veces, poñer o que fai ao servicio da causa que escolle.
A cultura de Bali antes da colonización do país, carecía dun nome específico para designar a arte, do que sin embargo posuían excelentes obras musicais e outras. Eles dicían que a arte era sinxelamente facer as cousas ben.
Occidente, aparte de colonizar Bali e case todo o planeta, instaurou de xeito casi universal, un concepto de arte, o que herdamos nós, impregnado de connotacións clasistas, exclusivistas, competitivas e opresivas.
Expulsar as gadoupas do mercado do corpo do proletariado, é, tamén, expulsar esas gadoupas da creación artística, (necesaria, xeradora de ledicia e alivio, e arma como as que máis na loita de clases).
Cómo vai ser a creación artística no socialismo está en parte visto e en parte por verse.
Creo que é necesaria inicialmente a coexistencia de dúas vertentes:
Unha, sostida económicamente polo estado socialista, formando claramente parte do seu aparato de propaganda e, en cuxo traballo, o estado como patrocinador, fixará liña (e chegado o caso, practicará lexítima censura).
Outra, exercida por persoas non profesionais da arte para o seu goce compartido gratuitamente cos seus iguais, e que debería e podería ser estéticamente libre, crítica, pero obviamente non contrarrevolucionaria.
E como a historia a escribe a clase vencedora, os liberais vitoriosos crean a súa Memoria Histórica e moi Democrática.