Traballadores progres contra traballadores fachas
Alvaro Rodríguez
No presente artigo imos expor diferentes lexitimacións políticas da orde burguesa, orde liberal ou capitalista. Imos expor os modos que utiliza a clase burguesa para lexitimar ou convencer aos sometidos, aos explotados, aos asalariados, de que o seu mando ou poder é o mellor, e que obedecer ás súas ordes e someterse ao seu mandato e dominio, á súa vontade, é o “natural” e “lóxico”. Partimos de que a lexitimación política, a superestructura, non ten unha historia propia, independente, senón que está en función dos intereses de clase, dos grupos ou clases dominantes que a crearon.
Posteriormente exporemos un discurso lexitimador actual, dun sector do capital, o discurso catonista de Trump: o benestar está no pasado (inexistente, obviamente). Exporemos o concepto do catonismo para facer unha aproximación á perorata de Trump de “Fai aos Estados Unidos grandes outra vez”, “Que Estados Unidos volva ser grande”, «Let‘s Make America Great Again», xa no seu día, 1979, utilizado por Reagan. Con Trump asistimos ao rexurdir da alegación baseada na Tradición do Destino Manifesto. Hoxe é un subproducto dun sector do capital enfrontado ao hoxe hexemónico capital financeiro.
Como cuestión previa debemos ter presente o éxito da teoría, doutrina do Fin da Historia, a crenza cega, fanática, irracional, anticientífica, de que chegamos ao fin, de non existir máis evolución, transformación, de que estamos ante a morte da Dialéctica. A finalidade de semellante estupidez é lexitimar a orde liberal, orde nada hai só 250 anos e con 150 de parcial hexemonía. A ideoloxía da Fin da Historia defende que o liberalismo será eterno.
A doutrina da Fin da Historia é un éxito. A maiores convenceron a grandes masas da poboación que desde Adán e Eva xa había capitalismo. Grandes masas cren que na Idade do Xeo xa había rexistros da propiedade e notarías, que os humanos desa época pensaban como un humano do presente século XXI, ou que sempre existiron as sociedades anónimas. Están convencidos de que as sociedades primitivas, ou o imperio romano ou azteca, eran capitalistas.
Tal propaganda, moi recente, 50 anos, ten éxito maiormente na zona da antiga CEE. O destacable dese fenómeno é que nos indica a moi baixa formación cultural da poboación.
A forza do liberalismo fundaméntase na confusión, creando un galimatías ilóxico, para embrollar a realidade e facer inexplicable o evidente. Diso, o esforzo e loita por evitar o estudo das obras de economía clásicas, xa de Adam Smith, e sobre todo a Marx e Engels; e obviamente da dialéctica en xeral e da dialéctica materialista, e do materialismo histórico en concreto, así como de ocultar o funcionamento do sistema capitalista.
Para lexitimar o seu dominio temporal, a súa etapa histórica de dominio, a burguesía, o Capital, crea argumentacións: as anticientíficas da Axenda 2030, o rexurdir do darwinismo social, as políticas maltusianas, a indescifrable e fantasiosa pseudo-ciencia económica financeira, as reaccionarias ideoloxías idealistas pequenas burguesas woke, sexuais, etc.
Lenin expúxoo con total claridade:
“O Estado — di Engels, resumindo a súa análise histórica — non é, de ningún xeito, un Poder imposto desde fóra á sociedade; nin é tampouco ‘a realidade da idea moral‘, ‘a imaxe e a realidade da razón‘, como afirma Hegel. O Estado é, máis ben, un produto da sociedade ao chegar a unha determinada fase de desenvolvemento; é a confesión de que esta sociedade se enredou consigo mesma nunha contradición insoluble, dividiuse en antagonismos irreconciliables, que ela é impotente para conxurar. E para que estes antagonismos, estas clases con intereses económicos en pugna, non se devoren a si mesmas e non devoren á sociedade nunha loita estéril, para iso se fízo necesario un Poder situado, aparentemente, por encima da sociedade e chamado a amortecer o conflito, a mantelo dentro dos límites da ‘orde‘. E este Poder, que abrolla da sociedade, pero que se coloca por encima dela e que se divorcia cada vez máis dela, é o Estado” (páxs. 177 e 178 da sexta edición alemá).
Aquí aparece expresada con toda claridade a idea fundamental do marxismo en punto á cuestión do papel histórico e da significación do Estado. O Estado é o produto e a manifestación do carácter irreconciliable das contradicións de clase.
O Estado xorde no sitio, no momento e no grao en que as contradicións de clase non poden, obxectivamente, conciliarse. E viceversa: a existencia do Estado demostra que as contradicións de clase son irreconciliables.
Ao redor deste punto, importantísimo e cardinal comeza precisamente a terxiversación do marxismo, terxiversación que segue dúas direccións fundamentais.
Dunha parte, os ideólogos burgueses e especialmente os pequenoburgueses, obrigados pola presión de feitos históricos indiscutibles a recoñecer que o Estado só existe alí onde existen as contradicións de clase e a loita de clases, “corrixen” a Marx de maneira que o Estado resulta ser o órgano da conciliación de clases. Segundo Marx, o Estado non podería nin xurdir nin manterse se fose posible a conciliación das clases. Para os profesores e publicistas mesquiños e filisteos — que invocan a cada paso en actitude benévola a Marx!— resulta que o Estado é precisamente o que concilia as clases. Segundo Marx, o Estado é un órgano de dominación de clase, un órgano de opresión dunha clase por outra, é a creación da “orde” que legaliza e afianza esta opresión, amortecendo os choques entre as clases. En opinión dos políticos pequenoburgueses, a orde é precisamente a conciliación das clases e non a opresión dunha clase por outra. Amortecer os choques significa para eles conciliar e non privar ás clases oprimidas de certos medios e procedementos de loita para o derrocamento dos opresores.
Por exemplo, na revolución de 1917, cando a cuestión da significación e do papel do Estado expúxose precisamente en toda a súa magnitude, no terreo práctico, como unha cuestión de acción inmediata, e ademais de acción de masas, todos os socialpatriotas “revolucionarios” e todos os socialdemócratas mencheviques caeron, de súpeto e de maneira total, na teoría pequenoburguesa da “conciliación” das clases “polo Estado“. Hai innumerables resolucións e artigos dos políticos destes dous partidos, saturados desta teoría mesquiña e filistea da “conciliación“. Que o Estado é o órgano de dominación dunha determinada clase, que non pode conciliarse coa súa antípoda (coa clase contraposta a ela), é algo que esta democracia pequenoburguesa non poderá xamais comprender. A actitude ante o Estado é un dos síntomas máis patentes de que os nosos socialpatriotas eseristas e socialdemócratras mencheviques non son de ningún xeito socialistas (o que nós, os bolxeviques, sempre demostramos), senón demócratas pequenoburgueses cunha fraseoloxía case socialista.
Doutra parte, a terxiversación “kautskiana” do marxismo é bastante máis sutil.
“Teoricamente“, non se nega nin que o Estado sexa o órgano de dominación de clase, nin que as contradicións de clase sexan irreconciliables. Pero pásase por alto ou oculta o seguinte: se o Estado é un produto do carácter irreconciliable das contradicións de clase, se é unha forza que está por encima da sociedade e que “se divorcia cada vez máis da sociedade“, é evidente que a liberación da clase oprimida é imposible, non só sen unha revolución violenta, senón tamén sen a destrución do aparello do Poder estatal que foi creado pola clase dominante e no que toma corpo aquel “divorcio“. Marx chegou a esta conclusión, teoricamente clara por si mesma, coa precisión máis completa, a base da análise histórica concreta das tarefas da revolución. E esta conclusión é precisamente a que o máximo representante da II Internacional, o socialdemócrata Alemán Kautsky… esqueceu e falseou”. O Estado e a revolución – A sociedade de clases e o Estado. 1917
O réxime político liberal, en tanto que sistema de dominación, precisou e precisa lexitimarse, do mesmo xeito que no seu día os faraóns exipcios, os emperadores aztecas ou o réxime feudal europeo. As aspiracións do sistema político burgués (xurdido hai 250 anos), e os intereses desa clase deben ser aceptados voluntariamente pola maior cantidade de poboación posible.
Debemos ter sempre presente que a superestrutura non ten unha historia propia, independente, non é creada por un axente exterior ao mundo, senón que está en función dos intereses de clase ou grupos dominantes que a crearon.
Pártese de que o poder entre os homes non pode reducirse a unha mera dependencia de feito1. Para subsistir o dominio dunha clase e o seu réxime, xa esclavista, feudal, ou liberal, necesítase que os dominados acepten ou acaten a autoridade dos que dominan2.
Non existe ningún réxime político con vocación de permanencia sen ideoloxía. O temor, o medo, a violencia, as baionetas, como advertiu Talleyrand, non é o único instrumento que garante a permanencia. É a ideoloxía a que lexitima e pode permitir a durabilidade dun réxime político. Lexitimación e ideoloxía son, pois, dous elementos básicos no proceso de xustificación da dominación política, xa do feudalismo, e hoxe do seu sucesor, o liberalismo.
Partimos, atendendo a Max Weber, de que concorren tres tipos de xustificacións da lexitimidade política e no moi recente rexime liberal tamén. Entendemos lexitimidade de dominación, ou autoridade, a perspectiva ou posibilidade de atopar obediencia dentro dun grupo social determinado (hoxe as grandes masas asalariadas) para mandatos ou ordes de toda clase. Esta dominación ou autoridade, no sentido indicado, pode descansar en diversas motivacións de sometemento ou obediencias, tanto racionais coma irracionais, como a habituación inconsciente que talvez é dominante no presente inmediato.
Todo réxime político tivo no pasado e ten no presente que argumentar un interese, unha vontade de obediencia, que pode ser externo ou interno, en someterse e acatala, para que se poida considerar relación de autoridade3. E normalmente modifícase, adapta ás diferentes situacións históricas ou sociais, mesmo no mesmo estadio. Poñamos un exemplo:
-O liberalismo hoxe permite votar a todos os homes e mulleres mesmo aos asalariados, mentres que outrora só votaban os capitalistas e terratenientes.
– Hoxe xa non hai escravitude.
– Hoxe non invocan a Deus, (ao seu suposto Deus), e tampouco falan de Dereito Natural.
– Hoxe usan democracia e dereitos humanos.
– Hoxe non defenden o colonialismo, ou o racismo. – Hoxe non é legal en España o traballo infantil (outrora, hai 100 anos, e até hai poucas décadas, era normal, legal, valorado como positivo e lóxico. Sobre a primeira lexislación sobre accidentes laborais, vide. A Lei Dato de 1900), nin tampouco venden o opio legalmente.
Eses cambios ou adaptacións non cambian a realidade do réxime capitalistas, pero o seu novo discurso axuda a enganar ás masas.
O seu dominio lexitimou no pasado esas ideas e hoxe lexitímase igualmente noutras ideas. Unha parte, só unha parte da poboación ve evidente os abusos, latrocinios e enganos, crimes doutrora, pero esa mesma parte acepta coma sensato e racional os abusos, latrocinios, e o engano actuais.
Pasamos a expolas:
- 1º A lexitimidade do costume4, consagrada pola súa inmemorial validez, pola tradición. Considerar que por terse tolerado unha situación no tempo, é motivo de sensatez, ou argumento de autoridade. O catonismo é unha argumentación baseada nese suposto costume e tradición, nunha vixencia e positividade dun pasado esplendoroso.
- 2º A lexitimidade da legalidade, da lei, baseada na crenza da validez de preceptos legais, na obediencia ás obrigacións legalmente establecidas.
- 3º A lexitimidade da graza, do carisma, de natureza persoal e extraordinaria, baseada na confianza, na capacidade, heroísmo e demais calidades do caudillo.
Ese tres modos, cun peso variable entre eles, e entrelazados, son usados para lexitimar e enmascarar o dominio actual do liberalismo sobre a masa asalariada. Insistimos en lembrar que a superestructura está en función dos intereses de clase, dos grupos ou clases dominantes que a crearon. Exemplo: aínda que a privatización da banca pública galega é un retroceso económico ao século XIX, é un saqueo comparable ao dos antigos viquingos, con sutís argumentacións lexitiman o feito antes as masas.
Toda ideoloxía defende a súa lexitimidade e por iso, a lexitimidade é unha consecuencia cultural e histórica, sendo un conxunto de intereses de clase, de dominación económica no sentido de apropiación da riqueza, camuflados como valores culturais, pensamentos, principios éticos e ideas que imperan, e que por iso hai que preservar: son principios éticos que a cultura dun grupo humano alcanzou. Pero ao ser históricos, situacionais, teñen unha validez relativa no sentido do termo no materialismo histórico.
Dito doutra forma, e insistimos, a superestructura non ten unha historia propia, independente, senón que está en función dos intereses de clase dos grupos ou clases dominantes que a crearon. Así, que o capital financeiro gaste diñeiro en divulgar, propagandear teorías varias, obedece aos seus intereses de apropiación de riqueza.
Imos realizar unha reflexión da lexitimidade baseada na legalidade. Na actualidade, os principios que cualifican a lexitimidade dunha legalidade, e iso, como xa indicamos, para conseguir a vixencia do dereito na nosa actual situación histórica, son a “democracia”, a “liberdade”, o “benestar”, e a “paz”. O discurso burgués di que o seu estado e a súa legalidade é lexítima, porque “nola demos nós a nós”, repiten eles. Existe unha suposta paz, liberdade, benestar e democracia, que xuridicamente se plasmarán na norma fundamental, unha “Constitución democrática”, e que enunciará eses valores histórico-culturais5.
Esta visión da democracia e da paz enmascara a realidade: Hoxe coma onte, unha clase explota a outras clases, existe paro e salarios miserables, explotación, guerras e xenocidios están a acontecer no presente, e fronte a esa realidade, saen co conto da Paz (inexistente). Falan de Democracia, cando o poder está no Capital e os partidos políticos son figurantes do teatro,(partitocracia). Alegan prosperidade, cando o 25% da poboación en Galicia está na pobreza6, e outro 50% restante ten salarios de supervivencia. A maiores a súa legalidade non impide o paro, as crises inevitables periódicas, os prezos exorbitantes da vivenda, entre outras realidades. Os xubilados malviven coas súas pensións, e todos estamos á espera dos recortes liberais dos servizos e dos asalariados públicos inevitables na súa lóxica.
Para Kelsen, a lexitimidade fúndase soamente na legalidade. Con todo, posteriormente con Max Weber, como xa apuntamos anteriormente, volveuse a tomar en consideración a idea de lexitimidade, e ao distinguir entre lexitimidade carismática e tradicional, quedaba unha físgoa para seguir falando de lexitimidade como algo contraposto a legalidade.
Así hoxe atopámonos coa utilización da idea de lexitimidade “como xustificación para impugnar a legalidade, xeralmente por faltar á legalidade o apoio popular plebiscitario”7. Por iso, cando xorde a lexitimidade na discusión política, adoita ser para cambiar a legalidade que se considera ilexítima por unha legalidade nova.
Vexamos a legalidade burguesa: A legalidade burguesa agora imposta é lexítima (así a considera a masa), pero antes da súa imposición non era legal nin lexítima. Antes da revolución liberal existía unha previa lexitimidade e lei, a legalidade lexítima do Antigo Réxime. Esa legalidade pola vía revolucionaria burguesa foi esnaquizada, e os revolucionarios burgueses impuxeron a súa orde, a súa legalidade. A base de guerras militares, xenocidios, batallas culturais, ideolóxicas, etc, chegouse á situación actual na cal se considera a legalidade burguesa unha legalidade “racional” e “lexitima”.
En conclusión, atendendo a Max Weber a democracia burguesa, o seu réxime, usa diferentes lexitimacións, e de forma inmediata a legalidade. Pero obviamente, e seguindo a súa propia argumentación, o seu dominio xurdiu da súa revolución ilexítima e ilegal contra a orde legal e lexítima do Antigo Réxime.
Esa lección histórica está gravada na mente burguesa, e por iso nunca o esquecen: cando se tenta desde dentro cambiar a legalidade, o sistema, o seu sistema, a burguesía non permite cambiala, xa sexa porque non é legal (normas irreformables), xa sexa moi dificultoso (esíxense maiorías absurdas).
Pero se a pesar diso, lógranse cambios na legalidade burguesa, a burguesía recorre a outros argumentos e métodos. Maiormente en defensa da súa legalidade e lexitimidade dá un golpe militar, inicia unha guerra, recorre á violencia contra a súa mesma legalidade, contra a súa propia lei (exemplo: Chile, Guerra Civil de 1936, e decenas e decenas e decenas de países de todo o mundo, e en diferentes procesos históricos ou etapas).
A burguesía, se a súa legalidade lle perxudica (por exemplo perder as eleccións ante un grupo revolucionario), elimina aos vencedores electorais legais vía ilegal. Posteriormente esa mesma burguesía, transcorrido un tempo e cando xa non existen os anteriormente vencedores legais (a iso denomínaselle ditadura), volve á legalidade lexítima antes por eles violada.
Vexamos o Catonismo. No presente político inmediato estamos a asistir á política Trump, cuns argumentos moi interesantes e máis vellos que a fame. Imos definir o concepto “catonismo8” elaborado polo sociólogo norteamericano Barrington Moore e actualizalo ao presente político.
Para Barrington Moore, a principios e no primeiro terzo do século pasado, século XX, cando as relacións económicas e comerciais minan a tradicional economía campesiña, as clases sociais conservadoras terratenentes, aristocráticas, que están en proceso de desprazamento do poder económico e político, crean unha retórica para xustificar a súa orde social (en decadencia), que manteña a súa posición de detentadores do poder. Oponse ao cambio social que se está producindo xa contra o emerxente capitalismo financeiro, e obviamente, contra o Socialismo (revolución bolxevique). Este proceso considérase un compoñente importante do fascismo europeo9, e foino máis aínda do pensamento reaccionario español. O catonismo, en canto superestructura, está en función dos intereses de clase dos grupos ou clases dominantes que a crearon. A idea é que o benestar está na volta a un pasado inexistente idealizado.
As ideas básicas do catonismo son primeiramente a súa presunta moralidade, como envoltorio de rexeneración, con total ausencia dunha análise real da situación social na que eles son os beneficiarios, pero en declive. Esa moralidade só pretende conservar o modo de vida existente para a súa clase, válida no pasado pero en decadencia no presente. Daí as súas deformacións románticas dos tempos pretéritos. No discurso de Trump sería un pasado moral en EUA, sen ladróns, sen mafiosos asasinos, todos traballadores, sen pornografía, sen prostitución, sen explotación, nin pobreza, sen negros subhumanos vivindo en campos de pobreza, onde as familias eran felices nunha contorna sen pecados. Un pasado próspero, con salarios altos, industrias benéficas, campos cheos de alimentos ricos e baratos, e todo moi feliz. Obviamente ese pasado nunca existiu, e o histórico foi exactamente opor.
Procede o catonismo á elaboración de termos onde o “todo”, a unión de todos, o orgánico, é a base da anterior etapa de prosperidade. Diso o uso de conceptos como Pobo, Patria ou comunidade nacional ou popular. Esa comunidade está xerarquizada onde uns detentan o poder, e os súbditos son felices nese todo orgánico.
Procédese á idealización da vida rural, fronte á dexenerada vida das cidades. No presente, o mundo rural ou campesiño é moi reducido, pero dado que a maioría da poboación é neta ou filla de campesiños, ese ideario alcanza a grandes capas da poboación actual.
A relixión tradicional (evanxelismo con Trump) imponse e oriéntase no seu beneficio. O “bo crente” é o bo seguidor da facción catonista. Todo iso, e os principios de obediencia, orde e xerarquía, obviamente ás clases dominantes, pasan a ocupar os ideais supremos. Fronte á decadencia, revitalízase o folklore, o pobo tradicional, feliz na súa unión nun todo orgánico, ordenado, e xerarquizado10.
O catonismo procede á condena do comercio, do cosmopolitismo. Hoxe condenan o libre mercado, a globalización, porque a un sector do capital vailles mal nese negocio. Onte estaban todos felices e hoxe o sector capitalista perdedor é infeliz, e por iso rexéitao por ser contrario aos seus intereses. Pero sen analizar o proceso económico en desenvolvemento.
Cúlpase dos males da sociedade só a un sector capitalista, os banqueiros (hoxe é a globalización financeira, capitalismo financeiro fronte ao capitalismo interno) para con iso canalizar o descontento dos traballadores industriais en paro, traballadores do sector servizos e dos precarizados na pobreza, parados en xeral e do campesiñado.
Así, mentres o capital financeiro defende a súa Axenda 2030 con libre circulación de capitais, man de obra baratísima (emigración), e mercadorías, o sector capitalista perdedor defende o oposto. Cada grupo capitalista defende e impón o seu discurso, que está en función dos intereses desa clase, dos grupos ou clases dominantes que a crearon.
Grandes sectores de traballadores acaban apoiando ao sector proteccionista ou soberanista ante o paro existente, a eliminación da industria pola deslocalización, a baixada dos soldos polo efecto do exército de reserva inmigrante e a perspectiva de pobreza evidente.
E outro sector de traballadores está embaucado polo discurso do capital financeiro, a lexitimación da Axenda 2030, woke, e demais doutrinas idealistas, que está en función dos intereses desa clase financeira, deses grupos ou clases dominantes que a crearon.
Así asistimos a como os traballadores embaucados polo capital financeiro (que se autodefinen como progres, vía lexitimación Axenda 2030/inmigración/ecoloxismo financeiro/woke/idealismo sexual e varios) enfróntanse contra os traballadores embaucados polo discurso do capital soberanista, e que son designados como fachas, extrema dereita e demais categorías. Traballadores progres contra traballadores fachas, son marionetas do capital financeiro contra o capital soberanista.
A administración Trump recorre ao discurso catonista: Uns EUA grandes outra vez, gran democracia e gran progreso. Unha volta ao próspero pasado. Omite que até 1970, leis Jim Crow, os negros eran legalmente considerados inferiores e traballaban para mal vivir por unha miseria. Omite as fames e os seus millóns de mortes nos EUA nos anos 30, a miseria xeneralizada. Esa realidade está totalmente ocultada tamén entre os liberais da nosa contorna, xa progres ou neocons. A maior democracia do mundo, din eles, era o maior estado racista do mundo, con fame, miseria e explotación.
Trump usa o concepto de gran democracia, cando a realidade é que EUA é o modelo oligárquico do capital. Volver ao gran prospero EUA, pero en que época ocorreu iso para as clases traballadores de EUA? e sen ter presente aos negros.
Falar de moral, progreso, ou calidade de vida nos EUA do pasado e presente é unha broma: o país do apartamento das razas, da mafia, do KKK, onde os tramposos son tan poderosos hoxe como no século pasado; o xenocidio indio. O país con maior tráfico de drogas, con máis mortes pola droga que por todas as guerras nas que participou; o país de millóns de falecidos por fame e enfermidades durante o século XIX e até os anos 40 do século XX. O país onde a xente, hoxe, non pode curarse un cancro ou sanarse dunha lesión ou enfermidade porque non teñen o diñeiro para iso; o estado con mais presos do mundo, 639 por 100.000, que dan máis de 2.000.000 de presos, aínda que outras fontes o incrementan a mais de 3.000.000 de presos; pois fronte á realidade, ese país véndese coma a terra da Liberdade. E certamente éo: é o reino da liberdade do Capital.
En conclusión, hoxe asistimos a unha guerra entre o capital financeiro globalista fronte ao capital con intereses nacionais, soberanistas. O sector Trump reactualiza e reutiliza o discurso catonista (legitimación na volta a unha tradición) ante o pobo de EUA, para gañarse o apoio das masas na súa guerra civil contra o seu inimigo capital globalista. O discurso catonista de Trump é tamén unha reactualización da Doutrina do Destino Manifesto.
Salvagardada a legitimación do Capital, e por iso dos dous contendentes, cos argumentos antes expostos, asistimos a un enfrontamento onde un sector utiliza unhas ideoloxías de fabricacion moi recentes e moi efectivas, e o outro sector do capital reutiliza unhas ideoloxías máis antigas como é o Catonismo. Ambas son argumentacións, ideoloxías que lexitiman o dominio do capital.